Dereń jadalny 'Basia' - pojemnik Cornus mas 'Basia'

Opis szczegółowy produktu

Dereń jadalny 'Basia' - atrakcyjna odmiana derenia, ceniona za duże i smaczne owoce. Ta polska wielkoowocowa odmiana została wyselekcjonowana w Arboretum w Bolestraszycach i w ogrodach rośnie jako gęsty, szeroko stożkowaty krzew lub niskie drzewo. W wieku dojrzałym osiąga zwykle 3–5 m wysokości i 3–4 m szerokości. Jeszcze przed rozwojem liści, najczęściej w marcu i kwietniu, na krótkich gałązkach pojawiają się pęczki drobnych żółtych kwiatów, które dostarczają wczesnego pyłku i nektaru. Owoce dojrzewają od końca sierpnia do września, są ciemnoczerwone do wiśniowych, owalne do gruszkowatych, a u wielkoowocowych odmian osiągają zwykle masę około 3–6 g. Po całkowitym zmięknięciu wyraźniej wyczuwalna jest ich słodycz, a cierpkość łagodnieje. Dzięki pektynom doskonale nadają się na marmolady, galaretki i syropy, a ich intensywna barwa sprawdza się także w przetworach mieszanych. Owoce derenia są źródłem witaminy C i polifenoli, w tym antocyjanów, dlatego tradycyjnie przerabia się je również na soki i nalewki. Liście są naprzeciwległe, eliptyczne do jajowatych, latem soczyście zielone, jesienią przebarwiają się na odcienie żółci i pomarańczu. Owoce zwykle nie dojrzewają jednocześnie, dlatego zbiór prowadzi się stopniowo, w kilku rzutach, lub przez strząsanie na płachtę w momencie, gdy łatwo odpadają.

Uprawa: Pod względem wymagań dereń zalicza się do ciepłolubnych roślin sadowniczych gleb wapiennych. Najlepiej odpowiadają mu gleby obojętne lub lekko zasadowe oraz słoneczne, otwarte stanowiska, a także stoki południowe, południowo-wschodnie i południowo-zachodnie. Znosi również suchsze warunki, ponieważ korzenie się głęboko i potrafi zapewnić sobie wodę nawet przy nierównomiernie rozłożonych opadach. Więcej wilgoci potrzebuje jedynie w okresie dojrzewania owoców, czyli w zależności od sezonu od sierpnia do września. Jest w pełni mrozoodporny zarówno w drewnie, jak i w kwiatach. Z powodzeniem można go uprawiać do wysokości 600 m n.p.m. Chłodne stanowiska, zwłaszcza miejsca z częstymi mgłami, nie są dla niego korzystne. Nie znosi także zacienienia ani półcienia. Szczególnie po posadzeniu, w okresie formowania pokroju, wymaga mocniejszego cięcia. Przy sadzeniu krzewu pozostawia się 3–5 głównych gałęzi, które skraca się mniej więcej o jedną trzecią do połowy. Cięcie powtarza się przez pierwsze trzy lata uprawy. W przypadku sadzonki szczepionej można uformować koronę z przewodnikiem lub bez niego (koronę kubkową), podobnie jak u drzew ziarnkowych lub pestkowych. Ponieważ dereń owocuje na przyrostach jednorocznych, których naturalnie tworzy wystarczająco dużo, cięcie polega jedynie na prześwietlaniu krzewu lub korony. W medycynie ludowej owoce derenia do dziś zaleca się przy dolegliwościach trawiennych, przede wszystkim problemach jelitowych, zarówno ostrych (takich jak biegunki i skurcze brzucha), jak i przewlekłych. Lecznicze działanie owoców derenia znane jest już od starożytności. Pod tym względem wykorzystuje się wszystkie części rośliny (korę, korzenie, pędy, owoce). Korę, korzenie czy pędy stosowano na przykład przeciw gorączce. Owoce można wykorzystywać przy chorobach jelit. Preparaty z liści, kwiatów i owoców mogą być stosowane w leczeniu problemów trawiennych, anemii, chorób wątroby lub nerek. Świeży zagęszczony sok z owoców wykorzystuje się w leczeniu cukrzycy. Zagęszczony sok stosuje się w medycynie tradycyjnej także przy chorobach skóry. Miąższ owoców oraz olej z pestek nadają się do leczenia i regeneracji uszkodzonych tkanek skóry. Owoce derenia można łączyć także z innymi, mniej wartościowymi gatunkami owoców. W południowo-zachodniej Europie owoce derenia chętnie przerabia się na kompoty i konfitury. Ciekawym kulinarnym zastosowaniem są kompoty mieszane z borówką brusznicą i gruszkami, podawane jako dodatek do dziczyzny. Owoce konserwuje się również przez suszenie lub mrożenie. Suszonym, zmielonym miąższem posypuje się także mięso pieczone na rożnie. Z suszonych owoców derenia, podobnie jak z owoców róży, przygotowuje się smaczną herbatę. Z owoców wytwarza się również smaczny syrop o wysokiej zawartości witamin. Owoce można zalewać alkoholem, a także wytwarzać z nich wino lub destylat. Oprócz witamin, antocyjanów i związków fenolowych owoce derenia zawierają także dużo kwasów i pektyn, które wpływają na zdolność żelowania. Nic więc dziwnego, że dereń od stuleci wykorzystuje się do przygotowywania marmolad, galaretek i kompotów. Przy przetwarzaniu na produkty spożywcze zazwyczaj trzeba dodać odpowiednią ilość cukru.

Autor: Nikol | Rewizja: 18.2. 2026