Dereń jadalny 'Bolestraszycki' - pojemnik Cornus mas 'Bolestraszycki'

Opis szczegółowy produktu

Dereń jadalny 'Bolestraszycki' - polska odmiana wielkoowocowa wyselekcjonowana w Arboretum w Bolestraszycach. Rośnie jako gęsty, szeroko stożkowaty krzew lub niskie drzewo, zwykle o wysokości 3–5 m i szerokości 3–4 m. Liście są naprzeciwległe, eliptyczne do jajowatych, długości 4–10 cm, latem intensywnie zielone, a jesienią przebarwiają się na odcienie żółte do pomarańczowych. Jeszcze przed rozwojem liści, najczęściej w marcu i kwietniu, na krótkich gałązkach pojawiają się drobne żółte kwiaty zebrane w pęczki. Kwitnienie jest wyjątkowo miododajne, a w ogrodzie wygląda jak „złoty pył” na nagich gałęziach. Owoce dojrzewają od końca sierpnia do pierwszej połowy września. Są gruszkowate, błyszczące, ciemnoczerwone do wiśniowych, najczęściej o masie około 3–5 g, a przy dobrym odżywieniu nawet większe. Dojrzałe derenie trzymają się gałęzi dość mocno, a zbiór przeprowadza się często w kilku turach, otrząsając owoce na rozłożoną płachtę. W smaku słodycz łączy się z wyraźniejszą kwaskowatością, a po całkowitym zmięknięciu aromat jest pełniejszy i mniej cierpki. Owoce zawierają witaminę C, kwasy organiczne, antocyjany i pektyny, dzięki którym dobrze żelują. W kuchni wykorzystuje się je świeże, suszone i mrożone. Tradycyjnie przerabia się je na marmolady, galaretki, syropy i nalewki, a dzięki intensywnej barwie także do doprawiania i barwienia przetworów z owoców mieszanych.

Uprawa: Pod względem wymagań dereń zalicza się do ciepłolubnych roślin sadowniczych gleb wapiennych. Najlepiej odpowiadają mu gleby obojętne lub lekko zasadowe oraz słoneczne, otwarte stanowiska, a także stoki południowe, południowo-wschodnie i południowo-zachodnie. Znosi również suchsze warunki, ponieważ korzenie się głęboko i potrafi zapewnić sobie wilgoć nawet przy nierównomiernie rozłożonych opadach. Więcej wody potrzebuje jedynie w okresie dojrzewania owoców, czyli w zależności od sezonu od sierpnia do września. Jest w pełni mrozoodporny zarówno w drewnie, jak i w kwiatach. Z powodzeniem można go uprawiać do wysokości 600 m n.p.m. Chłodne stanowiska, zwłaszcza miejsca z częstymi mgłami, nie są dla niego odpowiednie. Nie toleruje także zacienienia ani półcienia. Zwłaszcza po posadzeniu, w okresie formowania pokroju, wymaga mocniejszego cięcia. Przy sadzeniu krzewu pozostawia się 3–5 głównych pędów, które skraca się mniej więcej o jedną trzecią do połowy. Cięcie powtarza się przez pierwsze trzy lata uprawy. W przypadku sadzonki szczepionej można formować koronę z przewodnikiem lub bez niego (koronę kielichową), podobnie jak u drzew ziarnkowych lub pestkowych. Ponieważ dereń owocuje na jednorocznych przyrostach, których jest naturalnie wystarczająco dużo, cięcie polega jedynie na prześwietlaniu krzewu lub korony. W medycynie ludowej owoce derenia są do dziś polecane przy dolegliwościach trawiennych, przede wszystkim jelitowych, zarówno ostrych (takich jak biegunki i skurcze brzucha), jak i przewlekłych. Właściwości lecznicze owoców derenia znane są już od starożytności. Pod tym względem wykorzystuje się wszystkie części rośliny (korę, korzenie, pędy, owoce). Korę, korzenie czy pędy stosowano na przykład przeciw gorączce. Owoce można wykorzystywać przy chorobach jelit. Preparaty z liści, kwiatów i owoców mogą być stosowane przy problemach trawiennych, anemii, chorobach wątroby lub nerek. Świeży zagęszczony sok z owoców wykorzystuje się w leczeniu cukrzycy. Zagęszczony sok stosuje się w medycynie tradycyjnej także przy chorobach skóry. Miąższ owoców i olej z pestek nadają się do leczenia i regeneracji uszkodzonych tkanek skóry. Owoce derenia można łączyć również z innymi, mniej wartościowymi gatunkami owoców. W południowo-zachodniej Europie owoce derenia chętnie przerabia się na kompoty i przetwory. Ciekawym kulinarnym zastosowaniem jest dodawanie ich do mieszanych kompotów z borówką brusznicą i gruszkami jako dodatku do dziczyzny. Owoce konserwuje się również przez suszenie lub mrożenie. Suszonym, mielonym miąższem posypuje się także mięso pieczone na rożnie. Z suszonych owoców, podobnie jak z owoców dzikiej róży, przyrządza się smaczną herbatę. Z owoców wytwarza się też smaczny syrop o wysokiej zawartości witamin. Owoce można zalewać alkoholem albo wyrabiać z nich wino lub destylat. Oprócz witamin, antocyjanów i związków fenolowych owoce derenia zawierają dużo kwasów i pektyn, które wpływają na zdolność żelowania. Nic dziwnego, że dereń od wieków wykorzystuje się do przygotowywania marmolad, galaretek i kompotów. Przy przerobie na produkty spożywcze zwykle konieczne jest dodanie odpowiedniej ilości cukru.

Autor: Nikol | Rewizja: 18.2. 2026