Dereń jadalny 'Shan' - pojemnik Cornus mas 'Shan'

Opis szczegółowy produktu

Dereń jadalny 'Shan' - bułgarska odmiana owocowa wywodząca się z lokalnej selekcji dereniu jadalnego. Wiąże się ją z okolicami wsi Shanovo w Bułgarii, a w literaturze fachowej pojawia się również w powiązaniu z formą 'Shandryan'. Rośnie jako dość gęsty, wielopniowy krzew lub niewielkie drzewo, zwykle o wysokości 3–5 m i podobnej szerokości. Jajowate, intensywnie zielone liście mają wyraźne, łukowato wygięte nerwy, a jesienią przebarwiają się na odcienie żółte do pomarańczowych. Jeszcze przed rozwojem liści, najczęściej w lutym lub marcu, na pędach pojawiają się drobne żółte kwiaty zebrane w gęste baldachy, które są wczesnym pożytkiem dla owadów zapylających. Odmiana 'Shan' tworzy duże, niemal kuliste do baryłkowatych owoce o długości około 2,5–3,2 cm, które w pełnej dojrzałości przybierają ciemnoczerwoną barwę. Dojrzewają średnio wcześnie, zwykle w drugiej połowie sierpnia. Miąższ jest słodki, lekko kwaskowaty i aromatyczny, przed pełnym dojrzeniem bywa bardziej kwaśny i cierpki. Owoce nadają się do bezpośredniego spożycia, a także na dżemy, galaretki, syropy, soki, kompoty i nalewki. Zawierają witaminę C, kwasy organiczne, pektyny oraz związki polifenolowe, w tym antocyjany. Dla bardziej regularnego i obfitszego zawiązywania owoców zaleca się sadzenie w pobliżu innej, genetycznie odmiennej odmiany kwitnącej w tym samym okresie, na przykład 'Jolico', 'Kazanlak' lub 'Pancharevo'.

Uprawa: Pod względem wymagań dereń zalicza się do ciepłolubnych roślin owocowych gleb wapiennych. Najbardziej odpowiadają mu gleby obojętne lub lekko zasadowe, słoneczne, otwarte stanowiska oraz stoki południowe, południowo-wschodnie i południowo-zachodnie. Znosi także suchsze warunki, ponieważ korzeni się głęboko i potrafi zapewnić sobie wodę nawet przy nierównomiernie rozłożonych opadach. Więcej wilgoci potrzebuje jedynie w okresie dojrzewania owoców, czyli w zależności od sezonu od sierpnia do września. Jest w pełni mrozoodporny zarówno w drewnie, jak i w kwiatach. Z powodzeniem można go uprawiać do wysokości 600 m n.p.m. Chłodne stanowiska, zwłaszcza miejsca z częstymi mgłami, nie są dla niego odpowiednie. Nie znosi również zacienienia ani półcienia. Szczególnie po posadzeniu, w okresie formowania pokroju, wymaga mocniejszego cięcia. Przy sadzeniu krzewu pozostawia się 3–5 głównych pędów, które skraca się mniej więcej o jedną trzecią do połowy. Cięcie powtarza się przez pierwsze trzy lata uprawy. W przypadku sadzonki szczepionej można uformować koronę z przewodnikiem lub bez niego (koronę kielichową) w podobny sposób jak u drzew ziarnkowych lub pestkowych. Ponieważ dereń owocuje na przyrostach jednorocznych, których naturalnie tworzy wystarczająco dużo, cięcie polega jedynie na prześwietlaniu krzewu lub korony. W medycynie ludowej owoce dereniu do dziś zaleca się przy dolegliwościach trawiennych, przede wszystkim jelitowych, zarówno ostrych (takich jak biegunki i skurcze brzucha), jak i przewlekłych. Lecznicze właściwości owoców dereniu znane są już od starożytności. Pod tym względem wykorzystuje się wszystkie części rośliny (korę, korzenie, pędy, owoce). Korę, korzenie lub pędy stosowano na przykład przeciw gorączce. Owoce można wykorzystywać przy schorzeniach jelit. Preparaty z liści, kwiatów i owoców stosuje się w leczeniu problemów trawiennych, anemii, chorób wątroby lub nerek. Świeży, zagęszczony sok z owoców wykorzystuje się w leczeniu cukrzycy. W medycynie tradycyjnej zagęszczony sok stosuje się także przy chorobach skóry. Miąższ owoców i olej z pestek nadają się do leczenia i regeneracji uszkodzonych tkanek skóry. Owoce dereniu można łączyć również z innymi, mniej wartościowymi gatunkami owoców. W południowo-zachodniej Europie owoce dereniu chętnie przetwarza się na kompoty i przetwory. Ciekawym kulinarnym zastosowaniem jest dodatek owoców dereniu do mieszanych kompotów z borówką brusznicą i gruszkami, podawanych do dziczyzny. Owoce konserwuje się także przez suszenie lub mrożenie. Suszonym, zmielonym miąższem posypuje się również mięso z rożna. Z suszonych owoców dereniu, podobnie jak z dzikiej róży, przygotowuje się smaczną herbatę. Z owoców wytwarza się także smaczny syrop o wysokiej zawartości witamin. Owoce można zalewać alkoholem lub wytwarzać z nich wino bądź destylat. Oprócz witamin, antocyjanów i związków fenolowych owoce dereniu zawierają również dużo kwasów i pektyn, które wpływają na zdolność żelowania. Dlatego dereń od stuleci wykorzystuje się do przygotowania marmolad, galaretek i kompotów. Przy przetwarzaniu na produkty spożywcze zwykle konieczne jest dodanie odpowiedniej ilości cukru.

Autor: Jana | Rewizja: 28.08. 2026