Dereń jadalny 'Szafer' - pojemnik Cornus mas 'Szafer'

Opis szczegółowy produktu

Dereń jadalny 'Szafer' - polska owocowa odmiana derenia jadalnego, wyhodowana w Arboretum w Bolestraszycach, gdzie od lat gromadzi się i ocenia wielkoowocowe selekcje. Tworzy wielopniowy krzew lub niewielkie drzewo o szeroko stożkowatej koronie, w ogrodach zwykle o wysokości 3–5 m i szerokości 3–4 m. Pod koniec zimy, najczęściej od lutego do marca, zakwita na bezlistnych pędach drobnymi żółtymi baldaszkami, chętnie odwiedzanymi przez owady zapylające. Owoce są gruszkowate, ciemnoczerwone, o masie do 7,2 g, z soczystym i aromatycznym miąższem. Zawartość cukrów podaje się w literaturze na poziomie około 14–16 %, kwasów około 2,4 %, dlatego smak jest słodki z wyraźną, świeżą kwaskowatością. Odmiana jest ceniona za to, że dojrzałe owoce długo utrzymują się na krzewie, a zbiór można rozłożyć na kilka tygodni. Zastosowanie jest uniwersalne: bezpośrednie spożycie, dżemy, kompoty, soki i nalewki, przy czym wyższa zawartość pektyn sprzyja naturalnemu żelowaniu. Liście są szeroko jajowate, latem soczyście zielone, jesienią przebarwiają się na odcienie żółte aż purpurowe. Starsze pnie mogą łuszczyć się płatami, co podkreśla zimową sylwetkę rośliny. Owoce zbiera się zwykle od końca sierpnia do września, w zależności od przebiegu lata nawet do początku października. W pełnej dojrzałości miękną i łatwo odpadają, dlatego zbiór przeprowadza się często kilkakrotnie.

Uprawa: Ze względu na wymagania dereń zalicza się do ciepłolubnych roślin owocowych gleb wapiennych. Najlepiej odpowiadają mu gleby obojętne lub lekko zasadowe, stanowiska słoneczne i otwarte, stoki południowe, południowo-wschodnie i południowo-zachodnie. Znosi także suchsze warunki, ponieważ korzenie się głęboko i potrafi zapewnić sobie wodę nawet przy nierównomiernie rozłożonych opadach. Więcej wilgoci potrzebuje jedynie w okresie dojrzewania owoców, czyli w zależności od sezonu od sierpnia do września. Jest w pełni mrozoodporny zarówno w drewnie, jak i w kwiatach. Z powodzeniem można go uprawiać do wysokości 600 m n.p.m. Chłodne stanowiska, zwłaszcza z częstymi mgłami, nie są dla niego odpowiednie. Nie znosi również zacienienia ani półcienia. Szczególnie po posadzeniu, w okresie formowania pokroju, wymaga mocniejszego cięcia. Przy sadzeniu krzewu pozostawia się 3–5 głównych gałęzi, które skraca się mniej więcej o jedną trzecią do połowy. Cięcie powtarza się przez pierwsze trzy lata uprawy. W przypadku sadzonki szczepionej można uformować koronę z przewodnikiem lub bez niego (koronę otwartą), podobnie jak u drzew ziarnkowych lub pestkowych. Ponieważ dereń owocuje na jednorocznych krótkopędach, których przyrost jest naturalnie wystarczający, cięcie polega jedynie na prześwietlaniu krzewu lub korony. W medycynie ludowej owoce derenia do dziś zaleca się przy dolegliwościach trawiennych, przede wszystkim problemach jelitowych, zarówno ostrych (takich jak biegunki i skurcze brzucha), jak i przewlekłych. Właściwości lecznicze owoców derenia znane są już od starożytności. Wykorzystuje się w tym celu wszystkie części rośliny (korę, korzenie, pędy, owoce). Korę, korzenie czy pędy stosowano na przykład przeciw gorączce. Owoce można wykorzystać przy schorzeniach jelit. Preparaty z liści, kwiatów i owoców mogą wspomagać leczenie problemów trawiennych, anemii, chorób wątroby lub nerek. Świeży, zagęszczony sok z owoców wykorzystuje się przy leczeniu cukrzycy. W medycynie tradycyjnej zagęszczony sok stosuje się także przy chorobach skóry. Miąższ owoców i olej z pestek nadają się do leczenia i regeneracji uszkodzonych tkanek skóry. Owoce derenia można łączyć także z innymi, mniej wartościowymi gatunkami owoców. W południowo-zachodniej Europie owoce derenia chętnie przerabia się na kompoty i przetwory. Ciekawym kulinarnym zastosowaniem jest dodawanie ich do mieszanych kompotów z borówką brusznicą i gruszkami, podawanych do dziczyzny. Owoce konserwuje się również przez suszenie lub mrożenie. Suszonym, zmielonym miąższem posypuje się także mięso z rożna. Z suszonych owoców, podobnie jak z owoców dzikiej róży, przygotowuje się smaczną herbatę. Z owoców wytwarza się również smaczny syrop o wysokiej zawartości witamin. Owoce można zalewać alkoholem, a także wyrabiać z nich wino lub destylat. Oprócz witamin, antocyjanów i związków fenolowych owoce derenia zawierają dużo kwasów i pektyn, które wpływają na zdolność żelowania. Nic dziwnego, że dereń od stuleci wykorzystuje się do przygotowywania marmolad, galaretek i kompotów. Przy przetwarzaniu na produkty spożywcze zwykle konieczne jest dodanie odpowiedniej ilości cukru.

Autor: Kristýna | Rewizja: 18.02. 2026