Podkładka

Podkładka to roślina lub jej część, która jest wykorzystywana do okulizacji lub szczepienia innej rośliny. Celem szczepienia jest zapewnienie przetrwania lub poprawa właściwości zaszczepionej rośliny. Współistnienie tkanek podkładki i naszczepionej rośliny zależy od ich wzajemnego powinowactwa (afinicji). Nowo powstała, zrośnięta roślina, chimera, zachowa częściowo cechy rośliny pierwotnej, jednak w przeważającej mierze przejmie właściwości nowo naszczepionej odmiany. Cechy podkładki znacząco wpływają na właściwości przyszłej rośliny powstałej z połączenia obu osobników. Dla gatunków poddawanych szczepieniu zazwyczaj hoduje się wiele rodzajów podkładek o różnych parametrach. Podkładka i naszczepiona roślina, mimo wzajemnego wpływu, nie oddziałują na siebie genetycznie i pozostają odrębnymi organizmami.

Zastosowanie podkładek najczęściej kojarzone jest z roślinami owocowymi, zwłaszcza drzewami. Jest to obecnie jedyny sposób na masowe rozmnażanie wielu gatunków roślin, które nie rozmnażają się dobrze z nasion (są sterylne) lub są szczególnie podatne na choroby, gdy rosną na własnych korzeniach. Choć szczepienie praktykowane jest od setek lat i było znane już starożytnym Rzymianom, większość obecnie stosowanych podkładek została wyhodowana w XX wieku.

Różne podkładki stosuje się dla tej samej odmiany szlachetnej, ponieważ nadają jej one odmienne cechy, takie jak siła wzrostu, wielkość owoców czy wczesność plonowania. Podkładki są selekcjonowane pod kątem konkretnych cech, takich jak odporność na suszę, szkodniki i choroby. Winorośl w uprawie komercyjnej jest najczęściej szczepiona na podkładkach odpornych na szkodnika filoksera winiec, podczas gdy winorośle przeznaczone do sprzedaży amatorskiej zazwyczaj nie.

Kluczowe jest powinowactwo podkładki i naszczepionej rośliny. Ważne jest, aby podkładka była w stanie przyjąć tkankę nowej odmiany. Właściwość tę nazywa się zgodnością (tzw. afinicją). Łatwo szczepi się rośliny różniące się w obrębie gatunku (szczepienie odmian na gatunku podstawowym). Z różnym skutkiem szczepi się odmienne gatunki w obrębie rodzaju (np. morela na śliwie), natomiast rzadko szczepi się rośliny z różnych rodzajów. Wyjątkiem jest wiele odmian grusz, które uprawia się na pigwie jako podkładce.

Podkładką nazywa się zazwyczaj część rośliny tworzącą system korzeniowy lub system korzeniowy wraz z częścią nadziemną – pniem, w przypadku szczepienia w koronie. Wówczas koronę tworzy odmiana szlachetna. Jednak na przykład u odmiany jabłoni Ontario stosuje się tzw. przewodnią, gdzie podkładka tworzy system korzeniowy, inna odmiana pień, a odmiana jabłoni Ontario tworzy koronę.