Uprawa grusz ponownie zyskuje na popularności, a te drzewa owocowe znów stają się klasyką naszych ogrodów. Mamy nadzieję, że wybrali Państwo odpowiednią odmianę, której owoce wykorzystacie nie tylko do bezpośredniego spożycia, ale także do dalszego przetwarzania w kuchni czy np. w domowej gorzelni. Najkorzystniejsze warunki do uprawy grusz to cieplejsze lokalizacje na wysokości 200–350 m n.p.m. ze średnią roczną temperaturą powyżej 7,5°C. Do uprawy w wyższych położeniach wybieramy tylko wyselekcjonowane odmiany letnie lub jesienne.
Sadzenie i podłoże:
Wybieramy słoneczne i ciepłe stanowiska, chronione przed wiatrem (szczególnie odmianom wielkoowocowym owoce mogłyby łatwo opadać), najlepiej o wystawie południowej lub południowo-zachodniej. Gleba powinna być średnio ciężka, dobrze przepuszczalna – grusze nie znoszą wysokiego poziomu wód gruntowych. Lustro wody nie powinno sięgać wyżej niż ok. 1,8 m przy uprawie na siewkach i 1,2 m przy uprawie na podkładkach pigwowych. Przy sadzeniu większej liczby grusz zachowujemy rozstawę od 3,5x3,5 m do 8x8 m (w zależności od wybranej podkładki, a tym samym docelowej wysokości drzewa). Do samego sadzenia wykopujemy dołek o wymiarach ok. 1 m x 60 cm (w przypadku ciężkich gleb gliniastych 80x80x100 cm) i przygotowujemy ziemię według potrzeb. Przed posadzeniem drzewka należy usunąć obumarłe korzenie i namoczyć je w wodzie (dwie godziny powinny wystarczyć, dłuższy czas nie zaszkodzi). Przy sadzeniu wiosennym wykonujemy podstawowe cięcie (patrz akapit Cięcie), przy sadzeniu jesiennym cięcie pozostawiamy do wiosny. Większość młodych drzewek potrzebuje w pierwszych latach życia odpowiedniej podpory (niektóre przez całe życie). Przygotowujemy więc palik, który wbijamy do już wykopanego dołu. Następnie pionowo wkładamy roślinę i zasypujemy ziemią. Aby ziemia dobrze dostała się pod korzenie, drzewko unosimy i lekko nim potrząsamy. Następnie dosypujemy resztę ziemi, udeptujemy i na koniec przywiązujemy drzewko do palika. Nie zapominamy o dokładnym podlaniu (ok. 15 litrów wody). Po wsiąknięciu wody możemy miejsce sadzenia wyściółkować korą lub liśćmi.
Nawożenie:
Grusza, podobnie jak jabłoń, należy do drzew owocowych bardziej wymagających pod względem azotu. Inne składniki odżywcze niezbędne do prawidłowego wzrostu, które należy uzupełniać, to fosfor i potas. Do tradycyjnych, powszechnie dostępnych nawozów zapewniających dostateczną ilość składników należą NPK lub Cererit (stosowane wiosną i w pierwszej połowie lata). Najwyższą jakość nawożenia zapewnimy jednak poprzez dodanie obornika lub kompostu (jesienią).
Podlewanie:
W okresie zakorzeniania się drzewka poświęcamy podlewaniu zwiększoną uwagę. Jednak grusze korzenią się stosunkowo płytko, dlatego musimy uważać, aby gleba nie była przemoczona i drzewo "nie stało" w wodzie.
Cięcie:
Cięcie po/przed posadzeniem: korony grusz najlepiej formować w kształt piramidalny, dlatego w pierwszej kolejności należy wybrać główny przewodnik, a następnie 4 podstawowe pędy boczne (po 2 na każdą stronę). Skracamy je nad 4.–6. oczkiem tak, aby ostatnie oczko zawsze było skierowane na zewnątrz korony (gałęzie wewnętrzne, bliżej pnia, skracamy zawsze najmocniej, co wzmocni pień). Przewodnik dopasowujemy do pędów bocznych tak, aby przewyższał je o ok. 10 cm. Grusze kolumnowe nie wymagają cięcia (ewentualnie tylko skracamy nadmiarowe gałązki).
Cięcie letnie: polega na skracaniu lub uszczykiwaniu latorośli, co ma wspomóc lepsze zawiązywanie pąków. Można również usunąć nadmiarowe pędy, jednak to cięcie najczęściej wykonuje się dopiero zimą.
Cięcie zimowe: wykonuje się od stycznia do kwietnia.
Cięcie formujące: ma na celu przede wszystkim założenie i ukształtowanie nowej korony. Grusze nie rosną zbyt gęsto, więc cięcie z biegiem lat będzie łatwiejsze niż u jabłoni. Warto utrzymywać główne gałęzie pod kątem 70–80° od pnia.
W 1. roku od posadzenia pozostawiamy główny przewodnik i trzy do czterech równomiernie rozmieszczonych gałęzi bocznych.
W 2. roku usuwamy zbędne pędy konkurencyjne. Jednocześnie wybieramy najsłabszą gałąź i skracamy ją o około połowę. Im słabszy wzrost, tym tniemy głębiej. Następnie na tym samym poziomie co skrócona gałąź przycinamy pozostałe pędy podstawowe, zawsze nad pąkiem skierowanym na zewnątrz. Przewodnik skracamy tak, aby przewyższał gałęzie podstawowe o 1/4 do 1/3 długości.
W 3. roku postępujemy podobnie jak w drugim, jednak nie tniemy tak głęboko i pozostawiamy słabsze pędy porastające (muszą być one jednak krótsze od gałęzi podstawowych).
W 4. roku postępujemy tak samo, ograniczając cięcie jeszcze bardziej na tych gałęziach, na których pojawiają się już pierwsze kwiaty. Tylko u silnie rosnących drzewek usuwamy nadmiarowe słabe gałęzie.
W 5. roku większość drzew powinna już owocować. Jeśli tak nie jest, nie wykonujemy cięcia, a jedynie niezbędne prześwietlenie.
Cięcie zachowawcze: pozwala utrzymać drzewo w dobrej kondycji poprzez odmładzanie gałęzi podstawowych. Przy lekkim odmładzaniu skracamy gałęzie do drewna dwuletniego (o ok. 1/4 długości). Przy średnim cięciu redukujemy do drewna 3–4-letniego (o połowę). Głębokie odmładzanie wykonuje się rzadko, głównie u słabo rosnących odmian. Pamiętamy, że u form niskopiennych korona powinna być owalna, dlatego najmocniej formuje się dolne piętro.
Cięcie odmładzające: stosowane u drzew wysokopiennych i półpiennych, gdzie skracamy główne konary zależnie od żywotności drzewa. Po prześwietleniu skracamy gałęzie do długości 1–2 m. U form niskopiennych zazwyczaj wystarcza cięcie zachowawcze.
Wszystkie rany po cięciu zawsze zabezpieczamy maścią ogrodniczą.
NIE ZAPOMINAMY o regularnej przerywce owoców – usuwamy małe zawiązki tak, aby zachować odstęp 10 cm (u mniejszych owoców) lub 20 cm (u wielkoowocowych). Owoce odmian letnich są do bezpośredniego spożycia i wytrzymują maksymalnie 2 tygodnie. Gruszki późne zbieramy w porę, zanim staną się przysmakiem dla ptaków. Odmiany najwcześniejsze zbieramy jeszcze przed pełnym dojrzeniem.
Podkładki grusz:
grusza kaukaska / siewka: dożywa nawet 100 lat, ale owocowanie zaczyna później (ok. 10. roku). Pełnię owocowania osiąga ok. 20. roku. Daje wysokie plony, jest mrozoodporna i znosi gorsze gleby. Rozstawa: 4x5 m.
pigwa: odpowiednia podkładka dla form niskopiennych (np. pigwa MA dla smukłych wrzecion), rośnie słabiej. Rozstawa: 4,5x2,5 m. Owocuje wcześnie (ok. 4. roku). Żywotność ok. 35 lat.
pigwa MA – słabo rosnąca, odporna na choroby. Wymaga gleb średniej i dobrej jakości. Nie znosi wysokiej zawartości wapnia w glebie.
pigwa S1 – słabo rosnąca, najbardziej mrozoodporna z pigw. Tworzy silniejszy system korzeniowy i znosi krótkotrwałe susze. Wcześnie wchodzi w owocowanie.
OHF 333: wegetatywnie rozmnażana podkładka z serii Old Home × Farmingdale. Odporna na zarazę ogniową. Rośnie półsłabo do średnio silnie (ok. 50–70% wielkości siewki). Drzewo osiąga 3,5–5 m. Wymaga żyznych, przepuszczalnych gleb.
Wysokość pnia (odległość korony od ziemi):
niskopienne (zákrsek): 40–60 cm
ćwierćpienne (čtvrtkmen): 70–120 cm
półpienne (polokmen): 130–160 cm
wysokopienne (vysokokmen): powyżej 180 cm
Ochrona roślin na zimę:
Zależy od podkładki, ale pień i grubsze konary warto pobielić mlekiem wapiennym (20% roztwór wapna gaszonego z wodą). Chroni to drzewo przed mrozem i nagrzewaniem przez zimowe słońce. Można też osłonić pień deską lub owinąć jutą czy matą trzcinową.
Choroby i szkodniki:
Najbardziej znaną chorobą jest rdza gruszy. To choroba grzybowa, której żywicielem pośrednim jest jałowiec sabiński lub chiński. Objawia się pomarańczowymi plamami na liściach w kwietniu/maju. Profilaktycznie stosujemy opryski przed i po kwitnieniu (np. Dithane, Topaz).
Skręcone liście z pęcherzykami (od zielonych po brązowe) oznaczają podskórnika gruszowego. Zwalczamy go opryskami siarkowymi wczesną wiosną lub preparatami na szkodniki ssące (np. Nissorun) przed kwitnieniem.
Monilioza owoców objawia się gniciem i żółtymi plamami na owocach. Ograniczamy ją poprzez przerywkę owoców i opryski fungicydowe.
Ciemne plamy na pędach i owocach oraz opadanie liści to objawy parcha gruszy. Zwalczamy go profilaktycznie już w fazie pękania pąków (np. Polyram, Mythos).
Autor: kolektyw Ekstra Rosliny