Jeśli wybrali już Państwo odpowiednią podkładkę jabłoni i wiedzą Państwo, czy drzewo będzie uprawiane w formie niskopiennej, wrzecionowej, kolumnowej czy w formie klasycznej, należy zwrócić uwagę na prawidłowe sadzenie, a przede wszystkim na cięcie tego drzewa owocowego.
Sadzenie i podłoże:
Wybieramy słoneczne i ciepłe stanowiska, najlepiej o wystawie południowej, z glebą dostatecznie bogatą w składniki odżywcze, lekką, dobrze przepuszczalną i wilgotną, ale nie podmokłą. Jabłonie preferują glebę o odczynie od obojętnego do lekko kwaśnego. Ważne jest wcześniejsze przygotowanie miejsca sadzenia. Wykopujemy dołek o wymiarach ok. 1 m x 60 cm (w przypadku ciężkich gleb gliniastych 80x80x100 cm). Wybraną ziemię przygotowujemy zależnie od potrzeb – do cięższej dodajemy piasek, do zbyt lekkiej ziemię gliniastą. Dodajemy również dobrze rozłożony obornik lub podłoże ogrodnicze, które zawiera już odpowiednie nawozy. Przed samym sadzeniem usuwamy obumarłe korzenie drzewka i namaczamy je w wodzie (dwie godziny powinny wystarczyć, dłuższy czas nie zaszkodzi). Przy sadzeniu wiosennym wykonujemy podstawowe cięcie (patrz akapit „Cięcie”), przy sadzeniu jesiennym cięcie pozostawiamy do wiosny. Większość młodych drzewek potrzebuje w pierwszych latach życia odpowiedniej podpory (niektóre przez całe życie). Przygotowujemy więc palik, który wbijamy do już wykopanego dołu. Następnie pionowo wkładamy roślinę i zasypujemy ziemią. Aby ziemia dobrze dostała się pod korzenie, drzewko unosimy i lekko nim potrząsamy. Następnie dosypujemy resztę ziemi, udeptujemy i na koniec przywiązujemy drzewko do palika. Nie zapominamy o dokładnym podlaniu (ok. 15 litrów wody). Po wsiąknięciu wody możemy miejsce sadzenia wyściółkować korą lub liśćmi.
Rozstawa przy sadzeniu:
Zależnie od wybranej podkładki dobieramy również odpowiednie odstępy między poszczególnymi drzewami:
smukłe wrzeciona: sadzimy w rzędach oddalonych od siebie o ok. 3–4 metry, odstępy między drzewami powinny wynosić 0,8–1,8 m.
formy niskopienne (zákrsky): zależnie od odmiany i podkładki sadzimy w rozstawie 3–4 m x 2,5–3 m. W rzędach co 3,5–4,5 m z odstępem między drzewami 2,5–3,5 m.
formy ćwierćpienne (čtvrtkmen): sadzimy w rozstawie 4–5 m x 3–4 m, w rzędach co 4,5–5 m i z odstępem między drzewami 2,5–3,5 m.
Nawożenie:
Dla prawidłowego rozwoju jabłoni ważne jest dostarczanie niezbędnych składników, takich jak azot, wapń, fosfor, potas i magnez. Potas i fosfor można dodać do gleby jeszcze przed sadzeniem, a następnie uzupełniać wraz z innymi składnikami w trakcie wegetacji. Azot stosujemy głównie wiosną, ponieważ jesienią łatwo ulega wypłukaniu w głąb gleby. Najprostszym sposobem dla hobbystów jest podanie nawozu NPK jesienią i ponownie wiosną. Staramy się również uzupełniać próchnicę w glebie. Najwyższą jakość nawożenia zapewni jednak dobrze rozłożony kompost.
Podlewanie:
W okresie zakorzeniania się drzewka poświęcamy podlewaniu zwiększoną uwagę. Jest ono również koniecznością w przypadku sadzenia na glebach bardzo piaszczystych.
Cięcie:
Cięcie po/przed posadzeniem: wybieramy główny przewodnik oraz 4 podstawowe pędy boczne (po 2 na każdą stronę) – skracamy je nad 4.–6. oczkiem tak, aby były skierowane na zewnątrz korony. Przewodnik dopasowujemy do pędów bocznych tak, aby przewyższał je o ok. 10 cm. Jabłonie kolumnowe nie wymagają cięcia (ewentualnie skracamy nadmiarowe gałązki).
Cięcie letnie: polega na skracaniu lub uszczykiwaniu latorośli, co ma wspomóc lepsze zawiązywanie pąków. Można również usunąć nadmiarowe pędy, jednak to cięcie najczęściej wykonuje się zimą.
Cięcie zimowe: wykonuje się od stycznia do kwietnia.
Cięcie formujące: ma na celu przede wszystkim założenie i ukształtowanie nowej korony. W 1. roku od posadzenia pozostawiamy główny przewodnik i trzy do czterech równomiernie rozmieszczonych gałęzi bocznych (patrz cięcie po/przed posadzeniem).
W 2. roku usuwamy zbędne pędy konkurencyjne. Jednocześnie wybieramy najsłabszą gałąź i skracamy ją o około połowę. Im słabszy wzrost, tym tniemy głębiej. Następnie na tym samym poziomie co skrócona gałąź przycinamy pozostałe pędy podstawowe, zawsze nad pąkiem skierowanym na zewnątrz. Przewodnik ponownie skracamy tak, aby przewyższał gałęzie podstawowe o 1/4 do 1/3 długości. Staramy się zachować odpowiedni kąt, aby gałęzie nie były zbyt blisko, ale też nie zbyt daleko od pnia.
W 3. roku postępujemy podobnie jak w drugim, jednak nie tniemy tak głęboko i pozostawiamy słabsze pędy porastające (muszą być one jednak krótsze od gałęzi podstawowych).
W 4. roku postępujemy tak samo, przy czym na gałęziach, gdzie pojawiają się już pierwsze kwiaty, cięcie ograniczamy jeszcze bardziej. Tylko u silnie rosnących drzewek usuwamy nadmiarowe słabe gałęzie.
W 5. roku większość drzew powinna już owocować. Jeśli tak nie jest, nie wykonujemy cięcia, a jedynie niezbędne prześwietlenie.
Cięcie zachowawcze: pozwala utrzymać drzewo w dobrej kondycji poprzez odmładzanie gałęzi podstawowych. Przy lekkim cięciu odmładzającym skracamy gałęzie do drewna dwuletniego o ok. 1/4 długości. Przy średnio głębokim cięciu redukujemy do drewna 3–4 letniego o ok. połowę. Głębokie odmładzanie wykonuje się rzadko, przy bardzo słabo rosnących odmianach, nawet do 1/3 długości.
Cięcie odmładzające: stosowane głównie u form półpiennych i wysokopiennych, gdzie skracamy konary główne zależnie od żywotności drzewa. Najpierw wykonujemy prześwietlenie, a następnie skracamy główne konary do 1–2 m długości. U form niskopiennych zazwyczaj wystarcza cięcie zachowawcze.
Wszystkie rany po cięciu zawsze zabezpieczamy maścią ogrodniczą.
NIE ZAPOMINAMY o regularnej przerywce owoców – usuwamy małe zawiązki tak, aby zachować odstęp 10 cm (u mniejszych owoców) lub 20 cm (u wielkoowocowych).
Podkładki jabłoni (najczęściej przez nas oferowane):
A2 – bardzo mrozoodporna podkładka, silnie rosnąca, odpowiednia dla wysokich form drzew.
M7 – dobrze korzeniąca się, początkowo bardzo szybko rosnąca podkładka. Owocowanie zaczyna się w 4.–5. roku i jest bardzo obfite. Szerokość ok. 3 m, wysokość 2,5–3 m.
M9 – bardzo słaby wzrost, płytki system korzeniowy; wymaga podpory. Wczesne wejście w okres owocowania. Szerokość 1,6 m, wysokość 1,8–2,5 m.
MM 111 – średnio silnie rosnąca podkładka, nie wymaga podpory. Stosowana głównie dla odmian kolumnowych. Wysokość do 4,5 m, szerokość 4 m. Owocowanie od 4.–5. roku.
M26 – rośnie słabo do średnio silnie, silniej niż M9; bardzo odpowiednia dla słabiej rosnących odmian. Bardziej mrozoodporna niż M9, zapewnia dobrą jakość owoców. Wymaga podpory. Szerokość 2,3 m, wysokość 2,5 m.
MM106 virus free – podkładka półkarłowa, o silnym systemie korzeniowym, mrozoodporna. Nadaje się na gleby kamieniste, wilgotne oraz na tereny zadarnione. Drzewa szybko i obficie owocują. Nie wymaga podpory. Szerokość 3,6 m, wysokość 3 m.
P60 – podkładka półkarłowa, rośnie silniej niż M9, ale słabiej niż M26. Owocuje obficie już od 2. roku. Odpowiednia na lżejsze, piaszczyste gleby. Charakteryzuje się karminowym zabarwieniem drewna. Bardzo mrozoodporna.
P14 – podkładka półkarłowa, rośnie silniej niż M26. Dobrze znosi gorsze warunki. Jest średnio mrozoodporna, o wysokiej odporności na parcha. Dobrze wybarwia owoce.
B118 – średnio silnie rosnąca, bardzo mrozoodporna, odpowiednia na uboższe i suchsze gleby. Odpowiednik podkładki MM111.
B396 – plenna i mrozoodporna podkładka, wzrostem zbliżona do M7.
Wysokość pnia (odległość korony od ziemi):
niskopienne (zákrsek): 40–60 cm
ćwierćpienne (čtvrtkmen): 70–120 cm
półpienne (polokmen): 130–180 cm
wysokopienne (vysokokmen): powyżej 180 cm
Ochrona roślin na zimę:
Najczęściej pnie i najgrubsze konary pobiela się tzw. mlekiem wapiennym (20% roztwór wapna gaszonego z wodą). Przed bieleniem warto usunąć martwą korę. Chroni to drzewo przed mrozem oraz przed słońcem. Innym rozwiązaniem jest osłonięcie pnia od strony południowej deską lub owinięcie go jutą czy matą trzcinową.
Choroby i szkodniki:
Jabłonie są atakowane przez wiele chorób i szkodników, ale przed większością można się bronić profilaktycznie. Jedną z najczęstszych chorób jest brunatna zgnilizna owoców (monilioza). Objawia się gniciem i powstawaniem jasnobrunatnych skupisk zarodników na owocach. Aby temu zapobiec, należy walczyć z owocówką jabłkóweczką i usuwać porażone owoce. Kolejnym szkodnikiem jest owocnica jabłkowa, której larwy wyjadają miąższ. Porażone owoce należy usuwać. Częstym problemem jest również parch jabłoni, wywoływany przez grzyba atakującego owoce i liście – sprzyja mu zbyt gęste sadzenie oraz wilgotna pogoda. Powszechnym szkodnikiem jest też mszyca jabłoniowa, którą zwalczamy odpowiednimi opryskami krótko po pojawieniu się lub stosując żółte tablice lepowe.
Autor: kolektyw Ekstra Rosliny